نقصان معرفت ويا كوتاهى در عمل ، به آن كمال مطلوب دست نيازيدند . عذاب اينان متفاوت از عذاب دستهء أول است . وعذابي قطع‌شدنى است . اما مرتبهء سوم وچهارم مرتبهء عقل عملي پايدار يا ناپايدار است . اينان نيز متفاوت از دستهء أول ودوم هستند . ودر شدت وضعف مجازات وسرعت قطع عذاب متفاوتند . اما مرتبهء پنجم وششم : مرتبهء آن كاستيهاست كه به نقصان غريزهء عقل نظري ويا عملي ارتباط پيدا مىكند . مرتبهء آن ساده‌دلان وكودكانى كه سلامت دلشان افزون وتوجه وهمّشان اندك است . جانهاى بىپيرايه‌اى كه به جهت عدم معرفت ، به كمالات شائق نبوده واز نداشتن آن نيز معذب نخواهند بود . مشرق چهارم تفسير آيهء پنجم - أوصاف ومراتب ابرار آية : إِنَّ الْأَبْرارَ يَشْرَبُونَ مِنْ كَأْسٍ كانَ مِزاجُها كافُوراً چون سخن از عذاب را پيش داشت اكنون به بيان پاداش مىپردازد . در مقدمه سزاوار است سخن را با بيان مراتب سعداء آغاز كنيم : بدان كه مراتب نفوس انساني يكسان نيست . بلكه به ميزان تفاوت دريافتها متفاوت خواهد بود . نوع بشر در قلهء رفيع كمال وبرترى نظري است . وقوهء تفكر وپايدارى قوّهء وهمش در بالاترين حدّ رشد ، تحت فرمان عقل قرار مىگيرد . ازاين‌رو به جهان محسوس همچون تصويرى در آينهء وجود خويش مىنگرد وتوان انسانىاش جهان را در سيطره مىگيرد . تا سرانجام به درجهء نفوس آسمانى برسد . واينان همان جانهاى خدايى وصاحبان مراتب والايند واينانند : السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ ، أُولئِكَ الْمُقَرَّبُونَ ايشان اولين مرتبهء سعداء هستند . مرتبهء دوم ، مرتبهء آنان است كه از اين سه ويژگى ، تنها دو خصلت اوّل را دارند . وفاقد نيروى تأثير در جهان طبيعت‌اند . اين مرتبهء أصحاب يمين است كه خود سه مرتبه را شامل مىشود : 1 . آن‌كه از استعدادي طبيعي تنها در جهت تكميل عقل نظري خويش بهره‌مند است . 2 . آن‌كه در اين جهت از آمادگى طبيعي بهره‌مند نيست بلكه با نوعي تلاش ، توان علمي خويش را وسعت مىبخشد . ليكن سهمى از عقل عملي ندارد . همچون فلاسفهء الهى 3 . آنان كه نه استعداد فطرى دارند ونه اكتساب عملي كه با تلاش ،